अयि संस्कृतानुरागिण: |

संस्कृतदिनपर्वस्य शुभाषया: | संस्कृतम् जगत: अतिप्राचीना समृद्धा शास्त्रीया च भाषा वर्तते | संस्कृता वाक्, भारती, सुरभारती, अमरभारती, अमरवाणी, सुरवाणी, गीर्वाणवाणी, गीर्वाणी, देववाणी, देवभाषा, देवीवाक् इत्यादिभि: नामभि: एतद्भाषा प्रसिद्धा | संस्कृतभाषा विश्वस्य प्राचीनतमा भाषा अस्ति | स्वधर्मस्य स्वसभ्यताया: राष्ट्रीयेतिहासस्य संस्कृतेश्च ज्ञानाय संस्कृतज्ञानं आवश्यकं अस्ति | मुम्बईविद्यापीठस्य संस्कृतविभागेन संस्कृतदिनावसरे संस्कृतसप्ताहसमारोह: आयोजित: | भारतसर्वकारस्य शिक्षामन्त्रालयस्य आदेशानुसारं प्रतिवर्षं श्रावणपौर्णिमायां संस्कृतदिनं सम्परिपाल्यते | एवमेव अस्माकं मुम्बईविद्यापीठस्य  संस्कृतविभागे अपि २०२१ वर्षस्य ऑक्टोबरमासस्य २३ दिनाङ्के उत्सवारम्भ: अभवत् |

             कार्यक्रमस्य प्रारम्भ: मुम्बईविद्यापीठगीतेन तथा च डॉ.मेधा देशपाण्डे महोदयाया: सरस्वतिवन्दनेन सञ्जात: | प्रारम्भ: डॉ.शकुन्तला गावडे महोदयाया: (संस्कृतविभागप्रमुखा, मुम्बई विद्यापीठ) स्वागत तथा प्रास्ताविकभाषणेन सञ्जात: | कार्यक्रमे प्रमुखातिथिपदं भूषितवन्त: माननीया: हरिराममिश्रमहोदया: (वरिष्ठ: प्राध्यापक: संस्कृत एवं प्राच्यविद्या अध्ययनसंस्थानम्, जवाहरलाल नेहरू विश्वविद्यालय: |) महोदयेन ‘आधुनिककाले कौटिलीय-अर्थशास्त्रस्य औचित्यम्’ इति विषये व्याख्यानं सादरीकृतम् | मिश्रमहोदयेन कौटिलीय अर्थशास्त्रे आगता: विद्यासमुद्देशः, वृद्धसमुद्देशः, इन्द्रियजयः, अमात्य उत्पत्तिः, मन्त्रिपुरोहित उत्पत्तिः, उपधाभिः शौचाशौचज्ञानं अमात्यानां, जनपदनिवेशः, भूमिच्छिद्रापिधानं, दुर्गविधानं, व्यवहारस्थापना, विवादपदनिबन्धः, विवाहसम्युक्तं, दायविभागः, दूतकर्म, मन्त्रयुद्धं, सेनामुख्यवधः, मण्डलप्रोत्साहनं, शस्त्राग्निरसप्रणिधयः, आदि महत्त्वपूर्णविषया: विवेचिता: | महोदयेन आधुनिककाले अर्थशास्त्रस्य औचित्यं साधारं प्रतिपादितम् | अतीव अभ्यासपूर्णं व्याख्यानं खलु |

                         अनन्तरं विभागेन संपादितस्य ‘महत्तम: महाराजाधिराज: शिवाजि:’ इति पुस्तकप्रकाशनस्य उद्घोषणा सञ्जाता | मूललेखकेन डॉ.हेमन्तराजे गायकवाड महोदयेन पुस्तकस्य विषये मनोगतं व्यक्तं कृतम् | विभागप्राध्यापिका डॉ.सुचित्रा ताजणेमहोदया ‘श्री.रघुनाथपन्त हणमन्ते पुरस्कारेण’ सम्मानिता इति उद्घोषणा डॉ.गायकवाड महोदयेन कृता | कार्यक्रमस्य सूत्रसञ्चलनं कुर्वन् आसीत् डॉ.मेधा देशपाण्डे महोदया | अन्ते विभागप्राध्यापिका डॉ.सुचित्रा ताजणे महोदयया ॠणनिर्देशनं कृतम् | एवं संस्कृतविभागद्वारा आयोजित: संस्कृतदिन: उत्साहेन सञ्जात: |  

– डॉ.मेधा देशपाण्डे

                                       

Department of Sanskrit, University of Mumbai has organized ‘Sanskrit Day’ on October 23, 2021, at 3.p.m. Program started with University song and Saraswati Vandana sung by Dr.Medha Deshpande. Dr.Shakuntala Gawde (Head & Asst.Professor, Department of Sanskrit) welcomed all and gave welcome speech. Dr.Madhavi Narsalay (Asst.Professor, Department of Sanskrit) introduced the chief guest Dr.Hariram Mishra (Asst.Professor Sanskrit and Prachyavidya Adhyayana Sansthanam, Jawaharlal Nehru Vishvavidyalaya).

             After that Dr.Mishra given a speech on ‘Adhunikakale Kautiliya Arthashastrasya Auchityam’. He elaborated kautilya in a very scholarly way. He explained the terms the need for law, economics and government, Raja (king), officials, advisors & checks on government, marriage laws, war and peace, regulations and taxes, etc. Word “Arthashastra” is Originated from Sanskrit and it means “Science of Politics” or the economics of a society or industry is the system of organizing money and trade in it. Dr.Mishra explained that, kautilya taught us about life of a king, association with the aged, creations of ministers & councillors and priest, spies and espionage, duty of king, distribution of land, formation of villages, constructions of forts, collection of revenue, handling mines and construction operations, duties of various superintendents, how to prepare for a upcoming invasion and how to prepare kingdom for a war, etc. Dr.Mishra elaborated, how Kautilya’s knowledge about human behavior is really astounding. He advises about six emotional devils which the king should avoid and ensure that his cabinet members also avoid. He makes it amply clear that times six emotional devils do not allow appropriate decision making in any operation. The emotional devils identified by Kautilya are: Kama (lust), Krodha (anger), Lobha (greed), Mana (vanity), Mada (haughtiness) and Harsh (overjoy).

                             After the scholarly speech Department of Sanskrit inaugurated the book ‘Mahattamaha Maharajadhirajaha Shivajihi’. Dr.Hemantaraje Gaikwad is the original author and Dr.Suchitra Tajane is the chief editor of the book. Dr.Gaikwad explained the contents of the book and announced ‘Shree. Raghunathpanta Hanumante Award’ to Dr.Suchitra Tajane. At the end Dr.Suchitra Tajane proposed vote of thanks.

-Dr.Medha Deshpande

  

अयि मान्या: संस्कृतानुरागिण: |

संस्कृतवाङ्मयं विश्ववाङ्मये स्वस्य अद्वितीयं स्थानं अलङ्करोति | वेद-शास्त्र-पुराण-इतिहास-काव्य-नाटक-दर्शनादिभि: अनन्तवाङ्मयरूपेण विलसन्ति एषां देववाक् | न केवलं धर्म-अर्थ-काम-मोक्षात्मका: चतुर्विधपुरुषार्थहेतुभूता: विषया: अस्या: साहित्यस्य शोभां वर्धयन्ति अपितु धार्मिक-नैतिक-आध्यात्मिक-लौकिक-पारलौकिक विषयै: अपि सुसंपन्ना इव देववाणी | संस्कृतभाषाया: संरक्षणार्थं वयं संस्कृतपठनं प्रचरणं च अवश्यं करणीयं |

          एवमेव मुम्बई विश्वविद्यालयस्य संस्कृत विभाग: तथा रेनेझन्स युनिवर्सल (मुम्बई) संस्थाया: संयुक्तरूपेण २०२१ वर्षस्य ऑक्टोबर मासस्य ११ दिनाङ्के   राष्ट्रीय वेबिनार: सम्पन्न: जात: | ‘श्री श्री आनन्दमूर्तिजीमहोदयस्य बहुविधं योगदानम्’ इति वेबिनारस्य विषय: | अस्मिन् वर्षे कोरोनाविषाणो: कारणात् ऑनलाईन माध्यमेन सर्वे एकत्रीभूता: इत्युक्ते संस्कृते तेषां मातृवत् आस्था | कार्यक्रमस्य प्रारम्भ: ड़ॉ.शकुन्तला गावडे महोदयाया: (संस्कृत विभागप्रमुखा, मुम्बई विश्वविद्यालय) स्वागत तथा प्रास्ताविक भाषणेन सञ्जात: |

         प्रोफ़े.एस्.आर्.भटमहोदयेन कार्यक्रमस्य मुख्यअतिथीपदं भूषितवन्त: | अध्यक्षरूपेण प्रोफ़े.गोपालचन्द्र मिश्रमहोदय: उपस्थित: | कार्यक्रमस्य सूत्रसञ्चलनं कुर्वन् आसीत् विभागप्राध्यापक: अजय पेण्डसेमहोदय: | कार्यक्रमस्य आरम्भ: ड़ॉ.मनीषा कुलकर्णीमहोदयाया: (सहायक प्राध्यापिका, सङ्गीतविभाग, मुम्बई विश्वविद्यालय) सुश्राव्य प्रभात सङ्गीतेन जात: | दरबारीकानडारागाधारिता सरस्वतिवन्दना अतीव श्रवणीया | तस्या: संशोधनपत्रविषय: ‘प्रभातसङ्गीत:’ | प्रभात सङ्गीतस्य सूक्ष्मविवेचनं राग जौनपुरी तथा शिवरञ्जनी रागस्य माध्यमेन कारित: ड़ॉ.कुलकर्णी महोदयया |

            तदनन्तरं प्रोफ़े.बुलबुल धर (सहायक प्राध्यापिका, राज्यशास्त्रविभाग, जामिया मिलिया इस्लामिया विद्यापीठ) महोदयया संशोधनपत्रस्य वाचनं कृतम् | तस्या: विषय: ‘योगमानसशास्त्रम्’ इति | महोदयया योगविषये अभ्यासपूर्णं व्याख्यानं प्रोक्तम् | अनन्तरं ड़ॉ.करुणाशङ्कर उपाध्याय (हिन्दीविभागप्रमुख, मुम्बई विश्वविद्यालय) महोदयेन श्री आनन्दमूर्तिजीमहोदयस्य साहित्यविषये अभ्यासपूर्णं शोधपत्रं सादरीकृतम् | अन्ते ड़ॉ.सिन्धू पौडयाल महोदयया शोधपत्रस्य वाचनं कृतम् | तस्या: विषय: ‘आनन्दसूत्रम्’ इति | तस्या: विषये ड़ॉ.सिन्धू महोदयया श्री आनन्दमूर्तिजीमहोदयस्य PROUT सिद्धान्त: प्रोक्त: | श्री आनन्दमूर्तिजीमहोदयस्य नवमानवतावादी दृष्टिकोन: अतीव तटस्थं तथा प्रेरणादायकम् | अन्ते आचार्यदिव्य चेतनानन्दअवधूत महोदयेन आभारप्रदर्शनं कृतम् | एवं संस्कृत विभागद्वारा आयोजित: राष्ट्रीयवेबिनार: उत्साहेन सञ्जात: |

– ड़ॉ.मेधा देशपाण्डे

PAGE TOP